Hayatı
İbrahim Efendi, hayatının büyük bölümünü Törnük köyünde geçirmiş; geçimini rençperlik ve çiftçilik yaparak sağlamıştır. Gençlik yıllarında çobanlık yaptığı da aktarılmaktadır. Medrese veya şehir hayatından ziyade köyde sade bir ömür sürmüş; buna karşılık Sivas çevresinde manevî kişiliğiyle tanınmıştır.
Kaynaklardaki anlatıma göre gençlik yıllarında Zaralı Şeyh Şakir Efendi ile tanışmış ve onun manevî terbiyesine girmiştir. Böylece Erzincanlı Terzi Baba - Muhammed Vehbî Hayyâtî üzerinden gelen Nakşibendî-Hâlidî yolunun Sivas’taki temsilcilerinden biri olmuştur.
Bu silsilenin, İbrahim Efendi’nin oğlu Salih Efendi’nin 1956 yılındaki vefatıyla sona erdiği belirtilmektedir.
Âşık Ruhsatî ile İlişkisi
Törnüklü İbrahim Efendi’nin kültür tarihimiz bakımından en dikkat çekici yönü, ünlü halk ozanı Âşık Ruhsatî’ye “Ruhsatî” mahlasını veren kişi olarak kabul edilmesidir.
Anlatıya göre asıl adı Mustafa olan Ruhsatî, manevî bir arayış içinde Şeyh Şakir Efendi’ye müracaat etmiş; Şeyh Şakir Efendi de onu Törnüklü İbrahim Efendi’ye yönlendirmiştir. İbrahim Efendi, Mustafa’nın gördüğü rüyayı yorumlamış ve ona şiirlerinde “Ruhsatî” mahlasını kullanması için ruhsat verildiğini söylemiştir. Ozanın bundan sonra Ruhsatî mahlasını kullandığı aktarılmaktadır.
Çevresindeki Önemli Şahsiyetler
İbrahim Efendi’nin Sivas ve çevresindeki tasavvuf ve ilim insanlarından Mor Ali Baba, Şeyh Şakir Efendi, Kazancızâde Emin Edip Efendi, Fertellili Yemen Baba ve İzzet Hoca Göze gibi isimlerle görüştüğü ve sohbetlerde bulunduğu aktarılmaktadır.
Özellikle Fertellili Yemen Baba ile arasındaki dostluk hakkında halk arasında çeşitli menkıbeler anlatılmaktadır. Bu rivayetlerin tarihî belge niteliğinden ziyade yerel sözlü kültür ve menkıbe geleneğinin parçaları olarak değerlendirilmesi daha doğru olacaktır.
Hac Yolculuğu ve Ailesi
Yerel kaynaklara göre İbrahim Efendi, 1903 yılında Şeyh Şakir Efendi’nin oğlu Hacı Necmettin Efendi ile İstanbul üzerinden deniz yoluyla Hacca gitmiştir. Bu seyahat sırasında Sultan II. Abdülhamid ile görüştüğü de anlatılmaktadır. Ancak bu görüşme bilgisi daha çok yerel derlemelere ve aile anlatılarına dayanmaktadır.
Salih, Musa ve Ahmet isimlerinde üç oğlu olduğu; Musa ve Ahmet’in savaş yıllarında hayatını kaybettiği, ailesinin ve manevî silsilesinin ise Salih Efendi üzerinden devam ettiği belirtilmektedir. Salih Efendi’nin kabri Sivas’taki Halfelik Mezarlığı’ndadır.
Vefatı ve Kabri
Kaynakların çoğunda Törnüklü İbrahim Efendi’nin 1911 yılında Törnük köyünde vefat ettiği ve köy mezarlığına defnedildiği belirtilmektedir. Günümüzde kabri Törnük/Gözeli köyünde ziyaret edilmektedir.
Bununla birlikte bazı akademik çalışmalarda vefat tarihi Hicrî 1327 / Miladî 1909 olarak kaydedilmiştir. Dolayısıyla kaynaklar arasında iki yıllık bir tarih farklılığı bulunmaktadır. Yerel hafıza, anma programları ve biyografik derlemelerde 1911 tarihi daha yaygın biçimde kabul edilmektedir.
Kısa Değerlendirme
Törnüklü Şeyh İbrahim Efendi; köyünde çiftçilik yapan mütevazı bir Anadolu insanı, Terzi Baba ve Şeyh Şakir Efendi çizgisindeki Nakşibendî-Hâlidî geleneğin Sivas’taki temsilcilerinden biri, Âşık Ruhsatî’ye mahlasını veren manevî rehber ve Sivas halk kültüründe menkıbeleriyle yaşayan bir gönül insanıdır.
Kaynaklar
Vakıf tarafından paylaşılan biyografi derlemesinde adı geçen çalışmalar aşağıdadır. Metin, yerel anlatıları ve kaynaklar arasındaki tarih farklılıklarını birlikte aktarır.
- Doğan Kaya, “Terzi Baba ve Sivas”
- Kutlu Özen, “Hızır Nebi Efsaneleri”
- Murat Öz, “Sivas’ta Beş Türkmen Köyü” çalışması